کمتر شهری پیدا می شود که لقب وعنوانی فراخور ویژگی های منحصر بفرد خود نداشته باشد این القاب یا به خلق و خوی غالب مردم و جایگاه رفیع برخی از ساکنان آن برمی گردد مانند این که در گذشته شیراز را "دارالعلم " ، "دارالفضل " ، "دار الافاضل " ، "برج اولیاء " ، "هزار مزار" و "دریای گهر" لقب می دادند یا به آب و هوا و فضای سبز آن مربوط می شود همچنان که در گذشته شیراز را "جنت طراز" ، "بهشت روی زمین " ، "بلده ی فردوس نما" ، "بلده ی ارم مثال " و "نزهت طراز" می نامیدند . گاهی برای اشاره به تمیزی و نظم موجود در یک شهر لقبی برای آن در نظر می گرفتند چنانکه شیراز را " بلده ی طیبه " می نامیدند که البته تعابیر دیگری هم می توان ازاین عنوان داشت و زمانی که می خواستند شیراز را از سایر شهرها متمایز کنند می گفتند شیراز " بلده ی فاخره " است . وقتی می خواستند به امنیت حاکم بر شهر شیراز اشاره کنند به آن "دارالسلام " می گفتند که البته در این عنوان تعریضی لطیف به پناهگاه بودن آن برای اندیشمندان و صاحبنظران و تحمل بالای علمای آن برای همزیستی با دگراندیشان وجود دارد . همچنین از آنجایی که شیراز در چند بازه ی تاریخی به عنوان مرکز حکومت مطرح بوده از عناوینی نظیر " دارالسلطنه " ، " دارالملک " ، "تختگاه سلیمان " و "دارالملک کیان " نیز استفاده شده است . برای توصیف شیراز به عناوین دیگری هم برمی خوریم مانند " قبه الاسلام " که بیانگر حضور علمای بزرگ دینی در آن زمان بوده است .

برخی از این القاب یا از سوی جهانگردان مسلمان ، شاعران شیرازی مانند حافظ و سعدی و شاعران غیر شیرازی مطرح گردیده و یا کاتبان دربار شاهان و یا علمای دینی و فضلا به عنوان صفت و لقبی در خور و مناسب برای شیراز در نظر گرفته اند که برای ما در تذکره ها و منابع تاریخی به یادگار مانده است هر چند ممکن است امروزه از مصادیق چنین صفاتی اثر چندانی باقی نمانده باشد .

اهمیت چنین القابی از یک منظر به والایی شخصیت هایی برمی گردد که چنین القابی را مطرح کرده اند وجود صفات مشابه برای شیراز نشان می دهد که چنین القابی از سر بزرگنمایی و گزافه گویی بر سر زبان ها نیفتاده بلکه کسانی نظر منصفانه خود را پیرامون شیراز در قالب یک عنوان گویا و مختصر خلاصه کرده اند که در واقع بیانگر جایگاه رفیع شیراز در طول تاریخ است .

با در نظر گرفتن قرابت معنایی برخی القاب در نظر گرفته شده برای شیراز می توان این گونه نتیجه گرفت که شیراز در گذشته کانون گردهمایی علما و فضلا ، شهری سرسبز و دارای باغ های فراوان با مردمی به قول سعدی پاک نهاد بوده که معماری آن با آب و هوا و جغرافیای معتدل آن تناسب داشته و خلق و خوی پسندیده مردم این شهر موجب دامنگیری خاک آن می شده که برای غیر شیرازی ها و جهانگردان جذابیت داشته است .

ناگفته نماند که اهل علم و جهانگردان در گذشته وقتی وارد شهری مانند شیراز می شدند ممکن بود تا ماهها و حتی سالها در آن اقامت داشته باشند زیرا برای نقل مکان از شیراز باید به چند نکته توجه می کردند اول امنیت راه ها در پیوند با آشوب های محلی و پیرامونی ، مساعد بودن هوا ، پایان یافتن ماموریت بر اساس موضوعیت آن ، آمادگی کاروان برای ملحق شدن به آن و کسب اجازه از حکام محلی نیز برای بزرگان و مشاهیر زمانه ضرورتی انکار ناپذیر بوده است و از همه مهمتر دامنگیر بودن خاک شیراز که هر اهل دلی را به ماندگاری ترغیب می کرده است کما این که هنوز هم برخی از مهاجرین خوزشتانی جنگ 8 ساله که برای مدتی ناگزیر به اقامت در شیراز شدند همچنان در این شهر ساکن هستند . باید توجه داشت که شیراز کنونی از جهات گوناگون دچار دگردیسی و تغییرات فراوان شده و تحت تاثیر مهاجرت ها ، تغییر پایتخت ، ساخت و سازهای رخ داده خارج از محوطه شیراز قدیم ، افزایش جمعیت ، احداث کارخانجات ، تعدد پادگان های نظامی ، تاسیسات جدید شهری ، تبدیل کوچه ها به خیابان و تبدیل باغ ها به آپارتمان و مهاجرت بسیاری از خانواده های اصیل شیرازی و دانشمندان و علمای آن به اقصی نقاط کشور و جهان دیگر آن شیراز به اصطلاح جنت طراز، بلده ی فردوس نما و نزهت طراز و برج اولیاء نیست . هر چند هنوز هم در مقایسه با بسیاری از کلان شهرها از لحاظ درصد آلودگی هوا و ترافیک و فضای سبزشهری و پیرامونی وضعیت بهتری دارد .

از جمله مسئولیت های مردم و مسئولین شهر ، حراست ازعناوین و القابی است که در طول تاریخ و بر اساس واقعیت های عیان و حقایق نهفته در آن شکل گرفته و موجب اجلال و اعزاز شیراز در ذهن و زبان همگان گردیده و به اصطلاح جا افتاده است . تردیدی نیست که عناوین و القابی که صدها سال از طرح و بر سر زبان آمدن آن گذشته بارها توسط صاحب نظران و افراد جهان دیده و نکته بین تجربه شده و محک خورده و عیار آن مشخص گردیده است و نمی توان در درستی آن تردید روا داشت.

در حال حاضر دانشگاه شیراز در صف مقدم دفاع از عنوان دارالافاضل است و محدود فضای سبز باقیمانده نیز همچنان عنوان نیم بند شیراز جنت طراز را یدک می کشد اما با نهایت تاسف باید گفت که شیراز از عنوان بلده ی فاخره که در بر دارنده ی ویژگی هایی منحصر بفرد باشد سالهاست فاصله گرفته و نه تنها دیگر دارالملک نیست بلکه سهم شیرازی ها در مدیریت های کلان کشوری هم در خور اعتنا ارزیابی نمی شود که صد البته کاستی هایی از این دست در این زمانه که تقبل امور مهمه در گرو برخی خودشکنی هاست سر در آبشخور نجابت و فروتنی ساکنان فارس دارد و از یک منظر می توان گفت به منزله ی ذم شبیه به مدح است و غبار کدورتی بر چهره ی کسی نمی نشاند و توفان دگرگونی های روزگار طومار اینگونه کم نگری ها را در هم خواهد پیچید .اما از هر چه بگذریم می رسیم به عناوین قدیمی شیراز که شایان توجه و سزاوار نگاهی ویژه هستند.