تعطیلات ناشی از وقوع جنگ تحمیلی سوم که تعطیلی مدارس و دانشگاه ها را به دنبال داشت ، موجب گردیده که خانواده ها و دانش آموزان متوجه نزدیک شدن به فصل تابستان نشوند . تدریس آنلاین ، آزمون آنلاین و اعلام نتایج آنلاین ، حال و هوای خانواده هایی که بچه مدرسه ای دارند را به کلی دگرگون کرده است . درک چنین شرایطی برای امثال من که در دهه ی 40 و پنجاه ، تجربه ی دانش آموز بودن را داشته اند ، بسیار دشوار است . در آن زمان ، اغلب دانش آموزان تابستان را فصل کار کردن می دانستند . این که در مغازه پدر ، یکی از بستگان و آشنایان یا همسایگان مشغول کار شوند و یا این که به سفارش این و آن در یکی از تعمیرگاه ها ، شاگردی کنند تا کار یاد بگیرند ، به آنها اعتماد به نفس می داد و اندک پولی که از این راه به دست می آوردند یا سر از قلک در می آورد و یا صرف خرید تنقلات ، رفتن به سینما و خرید کتاب و مجله می شد . من در فصل تابستان در کنار کار در کتابفروشی و خیاطی به کارگاه تئاتر در خانه فرهنگ شماره 3 می رفتم و عضو گروه تئاتر کودکان و نوجوانان بودم و همین کلاس ها بود که مرا به نویسندگی علاقمند کرد . البته هم دوره ای های من نظیر زنده یاد مجید اوجی ، جمال خلیلی ، اسماعیل پیمان ، حمیدرضا واردی ادامه دادند و من دنبال کار در خیاطی و کتابفروشی را گرفتم ولی نوشتن و مطالعه را رها نکردم به طوری که در هر تابستان چند رمان و نمایشنامه و کتاب تاریخی و دیوان شعر می خواندم هر چند اکنون که از دور به آن سالها می نگرم احساس می کنم که مطالعاتم بر اساس برنامه ریزی و هدفمندی نبوده و خیلی پراکنده کاری کرده ام . به هر حال ذهنی انباشته از اطلاعات گوناگون راه به جایی نمی برد اما تنها سودی که از مطالعه دوران جوانی و نوجوانی برده ام ، تنفس در فضای فرهنگ و هنر و دلبستگی به فعالیت هایی بوده که مانع از حاشیه روی های دوران پرتلاطم جوانی شده است .

تابستان برای نسل جدید با موجی از بلاتکلیفی به راه می رسد . این روزها کودکان و نوجوانانی که با فقر دست و پنجه نرم می کنند، ناگزیر از کار کردن هستند اما کودکان و نوجوانانی که به خانواده های برخوردار تعلق دارند ،اغلب تابستان را به تفریح و خوشگذرانی و آموزش موسیقی و استخر و گشت و گذار می پردازند ، سایر کودکان ونوجوانان در حالتی بینابینی قرار دارند .

دانش آموزی که دغدغه ی مالی چندانی نداشته باشد ، می تواند تابستان را با مسافرت ، مطالعه ، مهارت آموزی ، رفتن به میهمانی ، ورزش ، تجربه کارهای جدید و هنرآموزی پشت سر بگذارد . البته همراهی پدر و مادر هم شرط مهمی است چرا که از یک طرف پدر و مادرها نگاهی سلیقه ای به آینده ی فرزندان خود دارند و از طرفی دیگر بچه های امروز دنبال دلمشغولی های خودشان هستند و زیر بار پیشنهادهای تحمیلی نمی روند .

شاید مشکل اصلی این باشد که متولیان امور آموزشی و پرورشی ما به اقتضای تغییر شرایط زمانه ، برنامه ریزی نداشته اند به همین دلیل همراهی نسل جوان با آنچه تاکنون روال بوده دچار چالش و ناهماهنگی شده است .

تاکنون چندین بار در خصوص موجه بودن یا غیرموجه بودن تعطیلات تابستانی مدارس در این حد و اندازه مباحثی مطرح گردیده که البته به تصمیم قاطعی هم منجر نشده است .

تعطیلات تابستانی در کشورهای مختلف بسته به شرایط آب و هوایی و برخورد ایام تابستان ، زمستان و بهار با مناسبت های مذهبی و شدت سرما و گرما در شمال کره زمین و کشورهای واقع در نزدیکی خط استوا ، متفاوت است ولی اغلب کشورها حداقل دو ماه تعطیلی در تابستان را دارند که البته به معنای تعطیلی آموزش و پرورش به مفهوم کلی آن نیست . اصولا تعطیلات تابستانی و اوقات فراغتی که ایجاد می شود می تواند بهانه ای برای تقویت پیوندهای خانوادگی ، به دست آوردن انرژی روانی و سرمایه گذاری روی رشد شخصیت فردی است . اما یک نکته را نباید فراموش کرد که همواره باید برای مطالعه کتاب در کنار سایر برنامه ها ، زمان مناسبی در نظر گرفته شود . ما اگربخواهیم فهرستی از کارهایی که یک دانش آموز می تواند در تابستان انجام دهد ، تهیه کنیم می توانیم صدها مورد را ذکر کنیم که به شرایط خانوادگی و مالی و اعتقادی و آب و هوایی هم بستگی دارد اما یک نکته را نباید فراموش کرد و آن این که همواره باید برای مطالعه کتاب در کنار سایر برنامه ها ، زمان مناسبی در نظر گرفته شود.

آنچه دانش آموز را نسبت به مطالعه بی رغبت می کند این است که بخواهیم خواندن کتاب خاصی را به او تحمیل کنیم . در گام اول دانش آموز باید حق انتخاب داشته باشد اما همین که به مطالعه علاقمند شد و لذت آن را چشید آنگاه خودش مسیر را پیدا می کند .

اگر نوجوانی وارد کتابخانه ای شود که اغلب کتاب ها از لحاظ موضوعی یکدست باشند و او نتواند از بین کتاب ها ، کتابی که نظرش را جلب کند پیدا نماید ، از کتاب خوانی فاصله می گیرد .

خانواده ها در یک بازه زمانی مشخص فرصتی مناسب برای تربیت و جهت دهی به مسر حرکت فرزندانشان را دارد . از بدو تولد تا هفت سالگی که زیربنا و اساس شخصیت کودک شکل می گیرد و مهمترین دوره ی تربیتی است و از هفت سالگی تا 18 سالگی که کودک با فاصله گرفتن از خانه و حضور در مدرسه و اجتماع تحت تاثیر افراد گوناگون قرار می گیرد . از هیجده سالگی به بعد دیگر کار زیادی نمی توان انجام داد . به همین دلیل است که نحوه ی گذران اوقات فراغت برای دانش آموزان در تابستان اهمیت پیدا می کند .

این روزها که همه به دنبال مخاطب هستند ، کودکان در خانواده و اجتماع و مدرسه و فضای مجازی در محاصره انواع و اقسام پیشنهادها قرار دارند که برخی از این پیشنهادها هزینه بر است و باید بابت آن پول بپردازند ، برخی از پیشنهادات رایگان است و برخی پیشنهادهای اغوا کننده ابتدا رایگان است اما بعدها هزینه های فراوانی بر خانواده ها تحمیل می کند .

آنچه تا حدود زیادی به کودکان و نوجوانان ما در برابر پیشنهادهای وسوسه کننده برای انتخاب نحوه ی گذران اوقات فراغت خصوصا در تابستان به آنها مصونیت می بخشد این است که کودکان ما "نه گفتن" به بسیاری از پیشنهادها را یاد بگیرند تا بازیچه ی دست این و آن نشوند . بهترین آموزش برای نه گرفتن از طریق مطالعه حاصل می شود زیرا اهل کتاب و مطالعه می آموزند که هیچ پیشنهاد و دیدگاه و برنامه ای را بدون تفکر و عاقبت نگری نپذیرند .

در تابستان پیش رو فرزندان ما چه خواهند کرد . گاهی یک تابستان تمام سالهای عمر فرزندان ما را رقم می زند .