سرمقاله 23 خرداد 1405 محمد عسلی                  در شرایط جنگی چه چیزهایی فراموش می شود؟         جنگ تنها نبردی میان ارتش و سلاح ها نیست، بلکه رویدادی است که بر تمام ابعاد زندگی انسانها سایه می اندازد. در روزهای جنگ، توجه افکار عمومی، دولت ها و رسانه ها عمدتا به مسائل امنیتی، نظامی و سیاسی معطوف می شود و در این میان بسیاری از موضوعات مهم اجتماعی، فرهنگی و انسانی به حاشیه رانده می شوند، این فراموشی ها، گاه خسارت هایی به مراتب ماندگارتر از ویرانی های فیزیکی جنگ بر جای می گذارند. هرچند در جریان جنگ اخیر آمریکا و رژیم صهیونیستی بر علیه ایران با حضور مردم در صحنه های به یاد ماندنی، تجلی فرهنگ پشتیبانی از نیروهای مسلح به اشکال مختلف ظهوری مدام داشته است، اما نخستین قربانی جنگ زندگی عادی مردم است در شرایط بحرانی، دغدغه روزمره شهروندان از جمله آموزش، تفریح، فعالیت های فرهنگی و حتی برنامه ریزی برای آینده کمرنگ می شود. خانواده ها بیش از آنکه به توسعه و پیشرفت بیاندیشند، درگیر تأمین امنیت و نیازهای خود می شوند. از سویی دیگر جنگ معمولا موجب فراموش شدن مسائل فرهنگی و هنری می شود. کتابخانه ها، مراکز فرهنگی، سالن های نمایش و فعالیت های هنری که نقش مهمی در حفظ روحیه جامعه دارند، کمتر مورد توجه قرار می گیرند، در حالی که فرهنگ می تواند در سخت ترین شرایط عامل انسجام و امید اجتماعی باشد. هم اکنون یکی از وسائل ارتباط جمعی با سابقه ای چند صد ساله یعنی مطبوعات با گرانی شدید و کمبود مواد چاپ از جمله کاغذ و زینگ مواجه اند که ناشی از عدم تأمین و ارسال به موقع است. موضوع دیگری که در دوران جنگ به حاشیه می رود، محیط زیست است. تخریب منابع طبیعی، آلودگی آب و خاک، نابودی پوشش گیاهی و آسیب به حیات وحش از پیامدهای جنگ هستند که معمولا تا پایان درگیری ها کمتر مورد توجه قرار می گیرند، اما آثار آنها سالها باقی می ماند. سلامت روانی جامعه هم از جمله مسائلی است که در هیاهوی جنگ کمتر دیده می شود. اضطراب، ترس، افسردگی و فشارهای روحی ناشی از ناامنی می تواند بر کودکان، نوجوانان و بزرگسالان تأثیرات عمیقی بگذارد. بسیاری از این آسیب ها پس از پایان جنگ نیز ادامه پیدا می کنند و نیازمند برنامه ریزی و حمایت جدی هستند. جنگ گاهی ارزش گفتگو و مدارا را نیز به حاشیه می برد، فضای احساسی و قطبی شدن می تواند موجب کاهش تحمل دیدگاه های مختلف و تضعیف همبستگی اجتماعی شود. در چنین شرایطی حفظ وحدت ملی و اقدام متقابل اهمیت دوچندان پیدا می کند. در نهایت آنچه بیش از همه در سایه جنگ فراموش می شود، انسان است. انسانی که فارغ از هر ملیت، قومیت و گرایش سیاسی، حق دارد در امنیت، آرامش و کرامت زندگی کند. تجربه تاریخ نشان داده است که پس از خاموش شدن صدای سلاح ها، ملت ها ناگزیر به بازسازی شهرها، اقتصاد و روابط اجتماعی خود هستند. از این رو، حتی در دشوارترین شرایط جنگی نیز نباید از توجه به انسان، فرهنگ، آموزش، سلامت و آینده غافل شد. زیرا این عناصر پایه های اصلی بازسازی و تداوم حیات یک جامعه به شمار می روند. ناگفته پیداست که مردم ایران در طول جنگ های گذشته و حال با حضور خودجوش مجدانه تلاش کرده اند که در تاریخ جنگ های معاصر بی نظیر است . بی شک جنگ ها، آغازی دارند و پایانی. آنچه مهم است درس های جنگ هاست. درس هایی که فراموشی شده ها را یادآور می شوند و آثار آنها را مورد تحلیل قرار می دهند. جنگی که ما در آن قرار داریم هرچند جنگی نابرابر با ابرقدرت هاست اما آثاری از آن در حافظه تاریخ بر جای می ماند . از جمله اراده ملت ایران در مقابله با آمریکاست که بعد از جنگ جهانی دوم به شهادت تحلیلگران استراتژی جنگ را تغییر داده و مردم جهان را از شجاعت و حمیت ایرانیان به حیرت واداشته است. والسلام