سرمقاله 8 تیر 1405 محمد عسلی                    گر توافق ایران و آمریکا انجام نشود؛ خاورمیانه در آستانه چه تحولاتی قرار میگیرد؟              روابط ایران و ایالات متحده، طی دهه‌های گذشته یکی از مهم‌ترین متغیرهای تأثیرگذار بر امنیت و ثبات خاورمیانه بوده است. هر بار که مذاکرات به بن‌بست رسیده یا تنش‌ها افزایش یافته، پیامدهای آن تنها محدود به دو کشور نبوده، بلکه سراسر منطقه و حتی اقتصاد جهانی را نیز تحت تأثیر قرار داده است. اگر در آینده نیز توافقی میان تهران و واشنگتن حاصل نشود، خاورمیانه ممکن است با مجموعه‌ای از چالش‌ها و تحولات روبه‌رو شود که شدت و دامنه آنها به تصمیم‌های بازیگران مختلف بستگی خواهد داشت. نخستین پیامد، ادامه یا تشدید بی‌ثباتی امنیتی است. نبود یک چارچوب سیاسی برای مدیریت اختلافات، خطر سوءبرداشت، درگیری‌های محدود یا افزایش تنش در نقاط حساس منطقه را بالا می‌برد. هرچند وقوع یک جنگ گسترده قطعی نیست، اما احتمال افزایش حوادث امنیتی و تنش‌های مقطعی می‌تواند بیشتر شود. از منظر اقتصادی، ادامه تحریم‌ها یا تشدید فشارهای اقتصادی می‌تواند بر اقتصاد ایران اثرگذار باشد و هم‌زمان بر بازارهای انرژی نیز تأثیر بگذارد. هرگونه نگرانی درباره امنیت صادرات نفت و گاز از خلیج فارس ممکن است باعث نوسان قیمت انرژی در بازارهای جهانی شود؛ موضوعی که اقتصاد بسیاری از کشورها را تحت تأثیر قرار می‌دهد. کشورهای منطقه نیز در چنین شرایطی ممکن است بودجه‌های دفاعی خود را افزایش دهند. ادامه رقابت‌های امنیتی می‌تواند منابع مالی را که می‌توانست صرف توسعه، آموزش، بهداشت و زیرساخت‌ها شود، به سمت هزینه‌های نظامی سوق می دهد. از سوی دیگر، سرمایه‌گذاران داخلی و خارجی معمولاً از فضای پرتنش فاصله می‌گیرند. کاهش سرمایه‌گذاری، کند شدن رشد اقتصادی، محدود شدن همکاری‌های منطقه‌ای و تأخیر در اجرای پروژه‌های بزرگ، از دیگر پیامدهای محتمل ناشی از ادامه تنش‌ها خواهد بود. در حوزه اجتماعی نیز تداوم نااطمینانی می‌تواند بر امید عمومی، اشتغال، مهاجرت نخبگان و کیفیت زندگی مردم اثر بگذارد. درگیری‌های سیاسی و امنیتی معمولاً بیشترین فشار را بر شهروندان عادی وارد می‌کند، حتی اگر مستقیماً درگیر منازعات نباشند. با این حال، باید توجه داشت که آینده تنها به یک سناریو محدود نیست. حتی اگر توافق جامع میان ایران و آمریکا حاصل نشود، امکان کاهش تنش از طریق گفت‌وگوهای محدود، میانجی‌گری کشورهای منطقه یا توافق‌های موضوعی همچنان وجود دارد. تجربه نشان داده است که دیپلماسی، هرچند دشوار و زمان‌بر، می‌تواند از تشدید بحران جلوگیری کند. در نهایت، آینده خاورمیانه بیش از هر زمان دیگری به انتخاب رهبران سیاسی، میزان اعتمادسازی میان طرف‌ها و اراده برای حل اختلافات از مسیر گفت‌وگو وابسته است. منطقه‌ای که سال‌ها هزینه درگیری و بی‌ثباتی را پرداخته، بیش از هر چیز به امنیت پایدار، همکاری اقتصادی و تعامل سازنده نیاز دارد. اگر مسیر دیپلماسی تقویت شود، فرصت‌های تازه‌ای برای توسعه و رفاه فراهم خواهد شد؛ اما اگر تنش‌ها ادامه یابد، احتمال تداوم بی‌ثباتی و هزینه‌های اقتصادی و انسانی نیز افزایش خواهد یافت. متاسفانه تجربه نشان داده امریکا به تعهدات وتوافق های پنهانی واشکارخودپای بندنیست و سیاست های شل کن سفت کن ان دیواربی اعتمادی راروزبه روز بلندترکرده است به ویژه ازوقتی که ترامپ سکان ریابت جمهوری امریکارا در دست گرفته و همه چیز را برای امریکا می خواهد ، ایران هم به هردلیل از اهداف استراتژی خود برای حفظ منافع ملی کوتاه نخواهد آمد ؛ مسلما وضعیت نه جنگ ونه صلح فعلی پایدار نخواهد بود و خاورمیانه آبستن حوادث چندی است که مختصر ذکر آن رفت.  والسلام